عطا ملك جوينى
792
تاريخ جهانگشاى جوينى ( فارسي )
اونن و تقريبا در موازاة جنوبى آن در تمام طول مجراى خود به همان جهت يعنى به سمت شمال شرق جارى است و بالأخره پس از پيمودن قريب 160 فرسخ به درياچهء دالاى نور « 1 » واقع در شمال شرقى مغولستان به كلّى نزديك سرحدّ روسيّه مىريزد « 2 » . و در ساحل راست رودخانهء آنان نزديك سرچشمهء آن در موضعى موسوم به ديلونبولداق بوده كه چنگيز خان متولّد شده است . و همچنين يورت « 3 » اصلى چنگيز خان و خانوادهء ايشان قبل از انتقال اوكتاىقاآن به قراقورم نيز در « انان كلران » بوده يعنى نزديك سرچشمهء دو رودخانهء مذكور انان و كلران . و بدين مناسبات است كه اين دو رودخانه را در تاريخ مغول اهميّتى بس عظيم و نام آن دو در كتب تواريخ مؤلّفه در عهد ايشان مانند همين جهانگشاى جوينى و جامع التّواريخ رشيد الدّين فضل اللّه و زيج خواجه نصير الدّين طوسى در جدول اطوال و عروض و طبقات ناصرى و غيرها بسيار مكرّر برده شده است گاه معا به هيئت انان كلران ( بدون واو عاطفه ) ، يا انان و كلران ( با واو عاطفه ) ، و گاه اونن تنها و گاه كلران تنها . از جمله در جامع التّواريخ گويد ( طبع برزين ج 2 ص 146 ) كه « يورت يسوكاى بهادر [ پدر چنگيز خان ] و فرزندان او در حدود آنان و كلران بوده » . - و نيز غالبا در همان كتاب ديده مىشود كه چنگيز خان در ساحل اونن اردو زده بوده است ( ايضا ، ص 164 ، 168 ، 194 ، 232 ، 233 ) . - و چنگيز خان در سرچشمهء كلران بود وقتى كه پيغامى از جانب اونك خان « 4 » به او رسيد ( ايضا ، ص 178 ) . - و قوريلتاى جلوس منكو قاآن نيز در انان كلران واقع شد ( جهانگشاى ص 658 ) . - و تيمور قاآن ولايات قراقوروم و اونن و كلوران و غيره را به برادر خود كملا داد ( جامع طبع بلوشه ص 591 ) . امّا جبال كنتاى « 5 » كه چنان كه گفتيم سرچشمهء اونان و كلران از آنجاست كاترمر در حواشى جامع التّواريخ با ادلّهء قاطعه ثابت كرده كه آن همان كوهى است كه رشيد الدّين آن را به تفاوت بورقان قالدون ، و بولقان قالدون ، و يكه قوروق ، و غروق بزرگ ، و بوده اندور ، و برغادو « 6 » مىنامد و همه اسامى مختلفهء يك مسمّى است و تفسير اين الفاظ را
--> ( 1 ) - Dalai - Nor ( 2 ) - رجوع كنيد به قاموس جغرافى كبير ويوين دو سن مارتن در عنوان اونن Onon و كرولن Keroulen . ( 3 ) - يعنى اردوگاه . ( 4 ) - نه برادر اونك خان چنان كه كاترمر در حواشى جامع التّواريخ ص 116 سهوا گفته و عبارت آن كتاب را بد فهميده است . ( 5 ) - Kentai ( 6 ) - رجوع شود به جامع التّواريخ نسخهء خطّى كتابخانهء ملّى پاريس Suppl . pers . 209 ورق b 31 ، و b 62 ، و